Redes sociales y héroes deportivos: estereotipos de género o de etnia de jóvenes en Cataluña

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.7764/cdi.62.89666

Palabras clave:

jóvenes, redes sociales, héroes deportivos, narrativas alternativas, discurso de odio

Resumen

Varios estudios describen cómo el deporte mediatizado y sus discursos pueden alentar sentimientos de pertenencia a, por ejemplo, una nación o un pueblo. Sin embargo, esta imagen se ve cuestionada por investigaciones que interpretan el deporte como un espacio donde también se reproducen discursos de exclusión, promoviendo estereotipos de género o etnia desde las redes sociales. Este artículo explora cómo la juventud utiliza estos dispositivos para consumir información deportiva y cómo recurre a estereotipos al referirse a sus ídolos deportivos. Participaron 41 estudiantes de entre 16 y 18 años de la comarca de Osona (Cataluña) y su profesorado, en el año 2023, a través de una metodología cualitativa (creación de un post en Instagram, grupos focales de discusión y entrevistas semiestructuradas). Se concluye que las redes sociales son un espacio de libertad para los adolescentes y que, en el ámbito deportivo, consumen principalmente fútbol y Fórmula 1. Los jóvenes también reconocen sus externalidades negativas y la normalización de discursos de odio. No obstante, configuran a sus ídolos o héroes deportivos de forma poliédrica: valoran tanto sus habilidades como su compromiso social o la capacidad de desarrollar narrativas alternativas a los discursos dominantes.

Descargas

Los datos de descargas todavía no están disponibles.

Biografía del autor/a

Xavier Ginesta, Universitat de Vic - Universitat Central de Catalunya (España)

Xavier Ginesta, profesor titular de la Facultad de empresa y comunicación de la Universitat de Vic-Universitat Central de Catalunya (España). Sus especialidades son el periodismo y el marketing deportivo. Forma parte del grupo de investigación TRACTE de la UVic-UCC y es miembro fundador de la red de investigadores Sport and Politics Research International Network (SPRING). Es coeditor del libro FC Barcelona: History, Politics and Identity (Routledge, 2024) y autor del libro La disneyització del futbol (Eumo, 2021).

Raúl Martínez-Corcuera, Universitat de Vic - Universitat Central de Catalunya (España)

Raúl Martínez Corcuera, doctor, profesor de la Facultad de empresa y comunicación de la Universitat de Vic-Universitat Central de Catalunya, es experto en discursos de odio (racismo, machismo, LGTBIfobia) en los medios de comunicación (información, deporte y publicidad). Miembro del grupo de investigación TRACTE (UVIC-UCC). Sus ú ltimas publicaciones son From glass ceilings to harassment: Women's experiences in Spanish sports newsrooms y Towards Normalization of Women's Football in Spanish Sports Journalism: Analysis of 2021 UEFA Women's Champions League Final Broadcasts

Eva Tresserras Casals, Universitat de Vic - Universitat Central de Catalunya (España)

Eva Tresseras Casals, profesora de la Facultad de empresa y comunicación de la Universitat de Vic-Universitat Central de Catalunya, especializada en la comunicación y el aprendizaje de lenguas en entornos plurilingües, así como en el análisis del discurso. Forma parte del grupo de investigación GLOSSA de la UVic-UCC y es coordinadora académica de relaciones internacionales de la Facultad. Sus últimas publicaciones son sobre aprendizaje de lenguas y transformación de la práctica educativa.

Jordi De San Eugenio, Universitat de Vic - Universitat Central de Catalunya (España)

Jordi De San Eugenio, catedrático del Departamento de ciencias de la comunicación de la Facultad de empresa y comunicación de la Universitat de Vic-Universitat Central de Catalunya. Su especialidad son las marcas de territorio (place branding). Forma parte del grupo de investigación TRACTE de la UVic-UCC. Es coeditor del libro FC Barcelona: History, Politics and Identity (Routledge, 2024) y autor del libro Teoría y métodos para marcas de territorio (UOC, 2012).

Citas

Alamillo, J. M. (2018, October 9). Más allá del héroe deportista latino: La función de los deportes en la creación de comunidades, redes e identidades (Beyond the Latino Sports Hero: The Role of Sports in Building Communities, Networks, and Identities). National Park Service. https://www.nps.gov/articles/themestudydeportes.html

Billings, A. C., & Eastman, S. T. (2003). Framing identities: Gender, ethnic, and national parity in network announcing of the 2002 Winter Olympics. Journal of Communication, 53(4), 569-586. https://doi.org/10.1111/j.1460-2466.2003.tb02911.x

Brand Finance. (2024). Global 500 2024. The annual report on the world’s most valuable and strongest brands. Brand Finance.

Buffington, D., & Fraley, T. (2008). Skill in Black and White: Negotiating Media Images of Race in a Sporting Context. Journal of Communication Inquiry, 32(3), 292–310. https://doi.org/10.1177/0196859908316330

Campbell, P. I., & Bebb, L. (2020). ‘He is like a Gazelle (when he runs)’ (re)constructing race and nation in match-day commentary at the men’s 2018 FIFA World Cup. Sport in Society, 25(1), 144–162. https://doi.org/10.1080/17430437.2020.1777102

Carrasco, E., & Tresserras, E. (2013). Consciència plurilingüe i construcción de la identitat. L’experiència personal a través dels relats de vida (Multilingual awareness and identity construction. Personal experience through life stories). Articles: Revista de didàctica de la llengua i de la literatura, (61), 45-53.

Consejo de Europa. (2019). Recomendación CM/Rec(2019)1 del Comité de Ministros a los Estados miembros para prevenir y combatir el sexismo (Recommendation CM/Rec(2019)1 of the Committee of Ministers to Member States on preventing and combating sexism). https://rm.coe.int/def-26-09-19-recomendacion-consejo-de-europa-sexismo/1680981feb

Crepeau, R. C. (1981). Sport, Heroes and Myth. Journal of Sport and Social Issues, 5(1), 23-31. https://doi.org/10.1177/019372358100500103

De Latour, A., Perger, N., Salag, R., Tocchi, C., & Viejo-Otero, P. (2017). We can!: Taking Action against Hate Speech through Counter and Alternative Narratives. Council of Europe.

Faedo, N. I. (2023). El papel de las mujeres en la producción de piezas periodísticas: análisis de Mundo Deportivo y Marca durante Qatar 2022 (The role of women in the production of journalistic pieces: analysis of Mundo Deportivo and Marca during Qatar 2022). Obra Digital, (24), 93–104. https://doi.org/10.25029/od.2023.388.24

Faedo N. I., Corrius M., & Ginesta, X. (2024). Are Women Sports Journalists in Spain Truly Progressing or Facing “Pseudo-Progress”? Journalism and Media, 5(3), 1211-1227. https://doi.org/10.3390/journalmedia5030077

Fenton, A., Gillooly, L., & Vasilica, C. M. (2021). Female fans and social media: micro-communities and the formation of social capital. European Sport Management Quarterly, 23(2), 370–390. https://doi.org/10.1080/16184742.2020.1868546

Fernández-Rovira, C., & Giraldo-Luque, S. (2024). Segrestats per les xarxes (Kidnapped by the networks). Eumo.

Filo, K., Lock, D., & Karg, A. (2014). Sport and social media research: A review. Sport Management Review, 18(2), 166–181. https://doi.org/10.1016/j.smr.2014.11.001

Garza-Segovia, M. (2023). Towards an integrated framework of sports sponsorship life-cycle process and digitalization: a case study of the Euroleague Basketball (Doctoral dissertation, Universitat Ramon Llull). https://www.tdx.cat/handle/10803/687815#page=1

Ginesta, X. (2021). La disneylització del futbol (The disneyzation of football). Eumo.

Ginesta, X., & Faedo, N. I. (2023). The Influence of North American Ownership on the Business, Management, and Communication Model of Spanish Professional Football: A Case Study of Real Club Deportivo Mallorca (2016–2021). Communication & Sport, 11(5), 949-967. https://doi.org/10.1177/21674795221106118

Ginesta Portet, X. (2024). Deporte, medios de comunicación y afición. Nuevos paradigmas y relaciones (Sport, media, and fans: New paradigms and relationships), Panorama Social, (40), 91-104. https://www.funcas.es/articulos/deporte-medios-de-comunicacion-y-aficion-nuevos-paradigmas-y-relaciones/

Guedes, S. L. (2002). De criollos e capoeiras: notas sobre futebol e identidade nacional na Argentina e no Brasil (Of criollos and capoeiras: notes on football and national identity in Argentina and Brazil). In ANPOCS (Ed.), Grupo de Trabalho Esporte, Política e Cultura (Sports, Politics, and Culture Workgroup) (pp. 1–19). XXVI Encontro Anual da ANPOCS.

Haythornthwaite, C., & Hagar, C. (2005). The Social Worlds of the Web. Annual Review of Information Science and Technology, 39(1), 311-346. https://doi.org/10.1002/aris.1440390115

Hu, X. R., Liang, J., & Bairner, A. (2021). A rebel and a giant: change and continuity in the discursive construction of Chinese sport heroes. Sport in Society, 24(12), 2199–2221. https://doi.org/10.1080/17430437.2021.1991319

Kamalian, Z. (2017). Investigation of cycle of women’s sports, female championship athletes and sport media. QUID, (special issue), 49–53.

Kane, M. J., LaVoi, N., & Fink, J. (2013). Exploring Elite Female Athletes’ Interpretations of Sport Media Images A Window Into the Construction of Social Identity and “Selling Sex” in Women’s Sports. Communication & Sport, 1(3), 269–298. https://doi.org/10.1177/2167479512473585

Kaskan, E. R., & Ho, I. K. (2014). Microaggressions and Female Athletes. Sex Roles, 74, 275–287. https://doi.org/10.1007/s11199-014-0425-1

Kerbrat-Orecchioni, K. (2005). Le discours en interaction (Discourse in interaction). Armand Colin.

Kešić, J., & Duyvendak, J. W. (2019). The nation under threat: secularist, racial and populist nativism in the Netherlands. Patterns of Prejudice, 53(5), 441–463. https://doi.org/10.1080/0031322X.2019.1656886

Korstanje, M. (2009). El discurso del triunfador en el arquetipo del héroe deportivo (grandeza y miseria de una nación) (The discourse of the winner in the archetype of the sports hero (greatness and misery of a nation). Estudios Sobre El Mensaje Periodístico, 15, 277–294. https://revistas.ucm.es/index.php/ESMP/article/view/ESMP0909110277A

LaLiga. (2022, june 22). Un informe realizado por Nielsen y LaLiga Tech muestra que aumenta la afición al deporte impulsada por las nuevas plataformas digitales (A report by Nielsen and LaLiga Tech shows that sports fandom is growing driven by new digital platforms). https://www.laliga.com/noticias/un-informe-realizado-por-nielsen-y-laliga-tech-muestra-que-aumenta-la-aficion-al-deporte-impulsada-por-las-nuevas-plataformas-digitales

Lawrence, S., & Crawford, G. (2018). The hyperdigitalization of football cultures. In A S. Lawrence & G. Crawford (Eds.), Digital football cultures: Fandom, identities and resistance (pp. 1–16). Routledge.

Lines, G. (2001). Villains, fools or heroes? Sports stars as role models for young people. Leisure Studies, 20(4), 285–303. https://doi.org/10.1080/02614360110094661

Lisec, J., & McDonald, M. G. (2012). Gender Inequality in the New Millennium: An Analysis of WNBA Representations in Sport Blogs. Journal of Sports Media, 7(2), 153–178. https://doi.org/10.1353/jsm.2012.0019

Longas Luque, C., & van Sterkenburg, J. (2022). Constructing ‘race/ethnicity’ and nationality in Spanish media: A content analysis of international football coverage. Media, Culture & Society, 44(6), 1182–1198. https://doi.org/10.1177/01634437221088955

Magrath, R. (2020). “Progress … Slowly, but Surely”: The Sports Media Workplace, Gay Sports Journalists, and LGBT Media Representation in Sport. Journalism Studies, 21(2), 254–270. https://doi.org/10.1080/1461670X.2019.1639537

Martínez-Corcuera, R., Ginesta, X., & Frigola-Reig, J. (2023). Towards Normalization of Women’s Football in Spanish Sports Journalism: Analysis of 2021 UEFA Women’s Champions League Final Broadcasts. Communication and Sport, 12(6), 1095-1117. https://doi.org/10.1177/21674795231190369

Martínez-Corcuera, R., & Mauro, M. (2024). Less Partisan and Less Aggressive? The Impact of Covid-19 on the Media Discourse of “El Clásico” on Spanish Radio. Communication & Sport, 12(2), 277-297. https://doi.org/10.1177/21674795221123799

Parry, K. D. (2009). Search for the hero: an investigation into the sports heroes of British sports fans. Sport in Society, 12(2), 212–226. https://doi.org/10.1080/17430430802591001

Pérez-Peitx, M. (2024). Visualizing Interaction in Plurilingual Situations: What Do Future Teachers Think and How Do They Approach This Reality? In P. Kalaja, & S. Melo-Pfeifer (Eds.), Visualizing Language Students and Teachers as Multilinguals (pp. 262-283). Multilingual Matters.

Petty, K., & Pope, S. (2019). A New Age for Media Coverage of Women’s Sport? An Analysis of English Media Coverage of the 2015 FIFA Women’s World Cup. Sociology, 53(3), 486–502. https://doi.org/10.1177/0038038518797505

Real Federación Española de Fútbol. (2024, July 02). Nico Williams y Lamine Yamal: piedra, papel o tijera (Nico Williams and Lamine Yamal: rock, paper or scissors). https://rfef.es/es/noticias/nico-williams-y-lamine-yamal-el-baile-y-la-alegria-de-espana

Scott, O. K. M., Li, B., & Mighton, S. (2022). Gender Representation at the 2018 Winter Olympic Games From an Australian Broadcast Perspective. International Journal of Sport Communication, 15(1), 66–75. https://doi.org/10.1123/ijsc.2021-0099

Simó Gil, N., Carbonell Sebarroja, J., & Tort Bardolet, A. (2002). Magribins a les aules. El model Vic a debat (Maghrebs in the classrooms. The Vic model under debate). Eumo.

Stempel, C. (2006). Televised Sports, Masculinist Moral Capital, and Support for the U.S. Invasion of Iraq. Journal of Sport and Social Issues, 30(1), 79-106. https://doi.org/10.1177/0193723505282472

Sturm, D., & Kobayashi, K. (2021). Global and local celebrity in national sport stardom. Examining Sonny Bill Williams, Brendon McCullum and Lydia Ko. In A. D. Sturm & R. Kerr (Eds.), Sport in Aotearoa New Zealand Contested Terrain (pp. 167-178). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003034445-11

Toffoletti, K. (2017). Women Sport Fans: Identification, Participation, Representation. Routledge.

Tresserras, E., & Palou Sangrà, J. (2023). Contradicciones de prácticas plurilingües: contradicciones entre pensamiento y acción. Estudio de caso (Contradictions of plurilingual practices: contradictions between thought and action. Case study). Revista Electrónica de Investigación Educativa, 25, e20, 1-14. https://doi.org/10.24320/redie.2023.25.e20.4705

van Campenhout, G., & van Houtum, H. (2021). ‘I am German when we win, but I am an immigrant when we lose’. Theorising on the deservedness of migrants in international football, using the case of Mesut Özil. Sport in Society, 24(11), 1924–1940. https://doi.org/10.1080/17430437.2020.1865314

van Sterkenburg, J., & Knoppers, A. (2004). Dominant Discourses about Race/Ethnicity and Gender in Sport Practice and Performance. International Review for the Sociology of Sport, 39(3), 301–321. https://doi.org/10.1177/1012690204045598

van Sterkenburg, J. (2013). National bonding and meanings given to race and ethnicity; watching the football World Cup on Dutch TV. Soccer & Society, 14(3), 386-403. https://doi.org/10.1080/14660970.2013.801267

Van Sterkenburg, J., & Walder, M. (2021). How do audiences of televised English football construct difference based on race/ethnicity? Language and Intercultural Communication, 21(6), 765–780. https://doi.org/10.1080/14708477.2021.1979571

Archivos adicionales

Publicado

2025-09-30

Cómo citar

Ginesta, X., Martínez-Corcuera, R., Tresserras Casals, E., & De San Eugenio, J. (2025). Redes sociales y héroes deportivos: estereotipos de género o de etnia de jóvenes en Cataluña. Cuadernos.Info, (62), 163–183. https://doi.org/10.7764/cdi.62.89666